Rolki jezdne należą do najbardziej obciążonych elementów podwozia gąsienicowego koparki. Podtrzymują ciężar maszyny, prowadzą łańcuch gąsienicy i pracują bezpośrednio w błocie, piasku, kamieniach oraz innych zanieczyszczeniach. Ich zużycie nie zawsze od razu zatrzymuje maszynę, dlatego pierwsze objawy bywają ignorowane.
Dalsza praca z uszkodzoną lub zablokowaną rolką może jednak przyspieszyć zużycie łańcucha, kół napędowych, kół napinających i pozostałych rolek. Podwozie pracuje jako jeden układ, dlatego awaria pojedynczego elementu często wpływa na stan pozostałych części. Regularna kontrola pozwala zaplanować wymianę przed poważniejszym uszkodzeniem i nieprzewidzianym przestojem maszyny.
Za co odpowiadają rolki jezdne w koparce?
Rolki jezdne, nazywane również rolkami dolnymi, są zamontowane w dolnej części ramy podwozia. Toczą się po powierzchni łańcucha gąsienicy i przenoszą na niego ciężar maszyny.
Ich podstawowe zadania to:
- ✔️ podtrzymywanie ciężaru koparki
- ✔️ prowadzenie łańcucha gąsienicy,
- ✔️ utrzymywanie właściwego położenia gąsienicy względem ramy,
- ✔️ zapewnienie płynnego przemieszczania się maszyny,
- ✔️ równomierne rozłożenie obciążenia na podwoziu.
W zależności od konstrukcji maszyny stosowane są rolki jedno- lub dwukołnierzowe. Ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe, dlatego podczas wymiany trzeba dobrać właściwy typ rolki oraz jej pozycję w podwoziu.
Najczęstsze objawy zużytych rolek jezdnych
Zużycie rolki może rozwijać się stopniowo. Na początku maszyna nadal pracuje, ale pojawiają się sygnały, których nie należy ignorować.
Hałas podczas jazdy
Stukanie, metaliczne tarcie, piszczenie lub zgrzytanie podczas przemieszczania koparki może wskazywać na uszkodzenie rolki, nadmierny luz albo jej zablokowanie.
Dźwięk może być szczególnie dobrze słyszalny podczas:
- ✔️ jazdy z małą prędkością,
- ✔️ zmiany kierunku jazdy,
- ✔️ skręcania,
- ✔️ pracy na twardym i równym podłożu.
Sam hałas nie pozwala jeszcze jednoznacznie wskazać uszkodzonego elementu. Podobne objawy mogą powodować również zużyty łańcuch, koło napędowe, koło napinające albo nieprawidłowe napięcie gąsienicy.
Wyciek oleju z rolki
Rolki jezdne są fabrycznie napełnione środkiem smarnym i zabezpieczone uszczelnieniem. Widoczny wyciek w okolicy osi lub uszczelnienia może oznaczać, że rolka traci smarowanie.
Po utracie środka smarnego element zaczyna pracować w coraz trudniejszych warunkach. Może dojść do przegrzania, powiększenia luzu, uszkodzenia powierzchni współpracujących, a następnie całkowitego zablokowania rolki.
Ślady oleju mogą być zasłonięte przez błoto i kurz, dlatego ocenę należy wykonywać po oczyszczeniu podwozia.
Nadmierny luz rolki
Wyraźny luz poprzeczny lub pionowy może świadczyć o zużyciu wewnętrznych elementów rolki. Często towarzyszy mu stukanie, nierówna praca i pogorszenie prowadzenia łańcucha.
Nie każda minimalna zmiana położenia oznacza konieczność natychmiastowej wymiany. Stan rolki należy porównać z pozostałymi elementami oraz wartościami dopuszczonymi przez producenta konkretnego podwozia.
Nierównomierne zużycie powierzchni roboczej
Powierzchnia, po której porusza się łańcuch, powinna zużywać się możliwie równomiernie. Głębokie wytarcia, spłaszczenia, wyszczerbienia lub znaczne różnice pomiędzy prawą i lewą stroną mogą oznaczać nieprawidłową współpracę rolki z łańcuchem.
Nierównomierne zużycie może być skutkiem:
- ✔️ uszkodzenia samej rolki,
- ✔️ nieprawidłowego ustawienia podwozia,
- ✔️ nadmiernie napiętej gąsienicy,
- ✔️ zużycia łańcucha lub koła napędowego,
- ✔️ długiej pracy na pochyłościach,
- ✔️ dużej liczby skrętów w jednym kierunku.
Zablokowanie rolki
Zablokowana rolka nie obraca się razem z przesuwającym się łańcuchem. Gąsienica ślizga się wtedy po jej powierzchni, co powoduje intensywne tarcie i szybkie zużycie obu elementów.
Jedną z przyczyn zablokowania może być nagromadzenie błota, gliny, kamieni lub zamarzniętego materiału wokół rolki. Caterpillar zwraca uwagę, że zanieczyszczenia mogą ograniczyć obrót rolki, a przesuwający się po niej łańcuch zaczyna się znacznie szybciej zużywać.
Nierówna jazda i drgania maszyny
Uszkodzona rolka może powodować drgania, szarpanie albo nierówną pracę podwozia podczas jazdy. Operator może odczuwać, że maszyna porusza się mniej płynnie lub lekko przechyla się na jedną stronę.
Takie objawy nie zawsze wynikają wyłącznie ze stanu rolek. Trzeba również sprawdzić napięcie gąsienicy, łańcuch, koło napędowe, koło napinające oraz stan mocowania poszczególnych części.
Co powoduje przyspieszone zużycie rolek?
Żywotność rolek zależy nie tylko od liczby przepracowanych godzin. Duże znaczenie mają warunki terenowe, sposób prowadzenia maszyny oraz stan pozostałych elementów podwozia.
Nieprawidłowe napięcie gąsienicy
Zbyt mocno napięta gąsienica zwiększa obciążenie rolek, łańcucha, koła napędowego i koła napinającego. Wszystkie elementy pracują wtedy pod większym naciskiem.
Zbyt luźna gąsienica również nie jest prawidłowym rozwiązaniem. Może być gorzej prowadzona, uderzać o elementy podwozia, a w skrajnym przypadku spaść z układu jezdnego.
Prawidłowe napięcie należy ustawiać zgodnie z instrukcją producenta maszyny. Warunki pracy, rodzaj gruntu i materiał zgromadzony w podwoziu mogą wpływać na rzeczywiste napięcie gąsienicy.
Brak regularnego czyszczenia
Błoto, glina, kamienie i zamarznięty materiał mogą ograniczyć swobodny obrót rolek. Nagromadzone zanieczyszczenia zwiększają również nacisk na elementy podwozia.
Podwozie warto czyścić szczególnie po pracy:
- ✔️ w mokrej glinie,
- ✔️ w grząskim błocie,
- ✔️ w materiale zawierającym kamienie,
- ✔️ w niskiej temperaturze,
- ✔️ w warunkach, w których materiał szybko zasycha na ramie.
Praca na twardym i ściernym podłożu
Piasek, żwir, kamień oraz gruz przyspieszają ścieranie powierzchni roboczych. Znaczenie ma również wilgoć, obciążenie maszyny, praca na pochyłościach i częste przemieszczanie się na większe odległości. Producenci podwozi wskazują twardość materiału, wilgoć i obciążenia robocze jako czynniki przyspieszające zużycie.
Zużycie pozostałych części podwozia
Nowa rolka zamontowana w mocno zużytym podwoziu może zacząć pracować nieprawidłowo. Wytarty łańcuch, zużyte koło napędowe albo niewłaściwie ustawione koło napinające mogą powodować nierówny nacisk na powierzchnię rolki.
Dlatego przed wymianą należy sprawdzić cały układ, a nie tylko część, na której zauważono najbardziej widoczne uszkodzenie.
Jak sprawdzić stan rolek jezdnych?
Podstawową kontrolę można rozpocząć od dokładnego oczyszczenia podwozia i oględzin maszyny ustawionej na równym podłożu.
Należy sprawdzić:
- ✔️ czy wokół rolek nie zalega materiał,
- ✔️ czy są widoczne wycieki oleju,
- ✔️ czy powierzchnie robocze zużywają się równomiernie,
- ✔️ czy kołnierze rolek nie są pęknięte lub wyszczerbione,
- ✔️ czy śruby mocujące są kompletne i prawidłowo dokręcone,
- ✔️ czy rolki nie są ustawione pod widocznym kątem,
- ✔️ czy podczas jazdy nie występuje nietypowy hałas.
Warto porównać wszystkie rolki znajdujące się po obu stronach maszyny. Jedna rolka o wyraźnie innym profilu, położeniu lub stopniu zużycia może wskazywać na miejscową awarię.
Dokładna ocena wymaga pomiaru powierzchni roboczych i porównania wyników z wartościami dopuszczonymi dla danego typu podwozia. Nie istnieje jeden uniwersalny wymiar graniczny dla wszystkich koparek i rolek.
Podnoszenie maszyny i sprawdzanie obrotu rolek należy wykonywać wyłącznie zgodnie z instrukcją producenta, przy prawidłowo zabezpieczonej maszynie. Przy braku odpowiedniego wyposażenia i doświadczenia kontrolę powinien przeprowadzić serwis. Producenci zalecają regularne oględziny podwozia oraz stosowanie procedur opisanych w instrukcji obsługi konkretnego modelu.
Kiedy rolka jezdna kwalifikuje się do wymiany?
Nie powinno się określać terminu wymiany wyłącznie na podstawie liczby motogodzin. Dwie identyczne koparki mogą zużyć rolki w zupełnie innym czasie, jeżeli pracują na innym podłożu i są inaczej obsługiwane.
Wymianę rolki należy rozważyć, gdy:
- ✔️ rolka jest zablokowana lub obraca się z wyraźnym oporem,
- ✔️ pojawił się wyciek środka smarnego,
- ✔️ występuje znaczny luz,
- ✔️ powierzchnia robocza jest mocno lub nierównomiernie wytarta,
- ✔️ kołnierz rolki jest pęknięty, wyszczerbiony albo zdeformowany,
- ✔️ rolka nie prowadzi prawidłowo łańcucha,
- ✔️ zużycie przekroczyło wartość dopuszczoną przez producenta,
- ✔️ dalsza praca powoduje zużywanie łańcucha lub innych elementów.
Jeżeli rolka jest zablokowana, ma uszkodzony kołnierz albo duży wyciek połączony z luzem, nie warto odkładać wymiany. Dalsza praca może zwiększyć zakres późniejszej naprawy.
Czy trzeba wymieniać wszystkie rolki jednocześnie?
Nie zawsze.
Wymiana pojedynczej rolki może być uzasadniona, jeżeli została uszkodzona miejscowo, a pozostałe rolki i łańcuch nadal mają prawidłowe wymiary oraz zużywają się równomiernie. Przykładem może być mechaniczne uszkodzenie kołnierza albo awaria uszczelnienia jednej rolki.
Wymiana większej liczby rolek jest zazwyczaj rozsądniejsza, gdy:
- ✔️ wszystkie elementy mają podobny stopień zużycia,
- ✔️ kilka rolek ma luzy lub wycieki,
- ✔️ powierzchnie robocze są nierównomiernie wytarte,
- ✔️ wymieniany jest również mocno zużyty łańcuch,
- ✔️ podwozie przepracowało już znaczną liczbę godzin na jednym komplecie,
- ✔️ nowa rolka nie będzie prawidłowo współpracować ze starymi elementami.
Ostateczna decyzja powinna wynikać z pomiaru całego podwozia. Automatyczna wymiana wszystkich rolek po wykryciu jednej awarii może niepotrzebnie zwiększyć koszt naprawy, ale wymiana wyłącznie jednego elementu w zużytym układzie również może być pozorną oszczędnością.
Co sprawdzić podczas wymiany rolki?
Przed zamontowaniem nowej części warto sprawdzić także:
- ✔️ stan łańcucha gąsienicy,
- ✔️ profil zębów koła napędowego,
- ✔️ stan i ustawienie koła napinającego,
- ✔️ rolki podtrzymujące,
- ✔️ stan ramy i miejsc montażowych,
- ✔️ śruby mocujące,
- ✔️ napięcie gąsienicy,
- ✔️ ilość materiału gromadzącego się w podwoziu.
Nowa rolka powinna zostać zamontowana na oczyszczonej i nieuszkodzonej powierzchni. Należy zastosować właściwe elementy mocujące oraz moment dokręcania określony przez producenta maszyny lub podwozia.
Jak dobrać rolkę jezdną do koparki?
Sam model koparki nie zawsze wystarcza do jednoznacznego doboru części. W obrębie jednego modelu mogły być stosowane różne wersje podwozia zależne od roku produkcji, numeru seryjnego lub konfiguracji maszyny.
Przy doborze rolki najlepiej przygotować:
- ✔️ markę i pełny model maszyny,
- ✔️ numer seryjny koparki,
- ✔️ numer katalogowy starej rolki,
- ✔️ zdjęcia rolki oraz jej mocowania,
- ✔️ liczbę kołnierzy,
- ✔️ rozstaw i średnicę otworów montażowych,
- ✔️ szerokość powierzchni roboczej,
- ✔️ podstawowe wymiary całej rolki.
W ofercie RENOX znajdują się rolki jezdne do koparek, spycharek i innych maszyn gąsienicowych marek takich jak CAT, Komatsu, Volvo, JCB, Doosan, Hitachi, Hyundai, Liebherr, Kobelco i wielu innych. Dostępne są również pozostałe elementy podwozia: łańcuchy, koła napędowe, koła napinające i rolki podtrzymujące.
Jeżeli nie masz pewności, która rolka pasuje do Twojej maszyny, prześlij nam model, numer seryjny, zdjęcia oraz dostępne numery katalogowe. Pomożemy dobrać właściwy element podwozia.
Podsumowanie
Zużyta rolka jezdna nie zawsze od razu unieruchamia koparkę, ale dalsza praca może stopniowo niszczyć łańcuch i pozostałe części podwozia. Do najważniejszych objawów należą wycieki oleju, nadmierny luz, nierówne zużycie, hałas oraz zablokowanie rolki.
Stan podwozia warto kontrolować regularnie, szczególnie podczas pracy w błocie, piasku, gruzie i materiale kamienistym. Przed wymianą pojedynczej rolki należy ocenić również łańcuch, koło napędowe, koło napinające i pozostałe rolki.
Prawidłowo dobrana i zamontowana rolka przywraca właściwe prowadzenie gąsienicy oraz ogranicza ryzyko uszkodzenia kolejnych elementów układu jezdnego.
